Is het mogelijk om iets illegaals te octrooieren?

Op grond van het Europees Octrooi­verdrag (EOV) worden octrooien verleend voor uitvindingen die nieuw zijn, op een uitvinderswerkzaamheid berusten en industrieel toepasbaar zijn. Het EOV kent daarnaast een beperkt aantal uitzonderingen op de octrooi­eerbaarheid. Eén daarvan betreft uitvindingen waarvan de commerciële exploitatie strijdig zou zijn met de openbare orde of de goede zeden.

Opvallend is dat het EOV uitdrukkelijk bepaalt dat een uitvinding niet van octrooieerbaarheid is uitgesloten uitsluitend omdat de exploitatie ervan bij wet of regelgeving is verboden. Met andere woorden: het enkele feit dat een uitvinding onder bepaalde omstandigheden illegaal is, betekent niet automatisch dat daarop geen octrooi kan worden verkregen. De voor de hand liggende vervolgvraag is dan ook: wanneer wordt een uit­vinding beschouwd als strijdig met de goede zeden?

De jurisprudentie van het Europees Octrooibureau heeft verduidelijkt dat deze uitzondering is voorbehouden aan uitvindingen die ernstig in strijd zijn met de algemeen aanvaarde normen en waarden binnen de Europese samen­leving. Dat biedt houvast, maar laat ook ruimte voor interpretatie. Wat zijn precies de algemeen aanvaarde morele normen, en gelden die in alle Europese landen?

Vaak wordt over het hoofd gezien dat veel uitvindingen die met illegale activiteiten worden geassocieerd, ook legitieme toepassingen hebben. In zulke gevallen is de uitzondering wegens strijd met de goede zeden doorgaans niet van toepassing. Neem de synthese van gereguleerde verdovende middelen. Het vervaardigen, verkopen of bezitten van zulke stoffen zonder vergunning is in de meeste landen verboden. Onder vergunning mogen ze echter worden geproduceerd en toegepast in de farmaceutische industrie, voor wetenschappelijk onderzoek of voor forensische analyses. Een verbeterde syntheseroute, een efficiënter zuiverings­proces of een nieuwe farmaceutische formulering kan daarom in beginsel octrooieerbaar zijn, mits ook aan de overige octrooieerbaarheidseisen is voldaan.

Dit illustreert een belangrijk onderscheid binnen het octrooirecht. Een octrooi verleent geen toestemming om een uitvinding te maken, te gebruiken of te verkopen. Een octrooi geeft uitsluitend het recht om anderen te verbieden de geoctrooieerde uitvinding commercieel toe te passen. Of een uitvinding daadwerkelijk mag worden geëxploiteerd, blijft afhankelijk van de toepasselijke wet- en regelgeving.

Het antwoord is dus minder zwart-wit dan veel mensen verwachten. Een illegale toepassing hoeft een octrooi niet in de weg te staan, zolang de uitvinding zelf binnen de grenzen van het Europees octrooirecht blijft.

Meer weten? Neem contact op met Blijke Kroezen, b.kroezen@vo.eu